Bir Rengi Neden Güzel Buluruz?
“En sevdiğin renk ne?”
Çocukluğumuzdan beri cevap verdiğimiz en basit sorulardan biri.
Mavi. Kırmızı. Yeşil. Siyah.
Fakat gerçekten bir rengi tek başına mı severiz?
Bir duvarda sevdiğimiz yeşili bir elbisede istemeyebiliriz. Çok güzel bulduğumuz sarı bir koltukta bizi rahatsız edebilir. Yıllarca eski moda bulduğumuz kahverengi, bir gün başka renklerle yan yana geldiğinde son derece çağdaş görünebilir. Demek ki mesele yalnızca renk değil.
Rengi nerede, ne zaman ve neyin yanında gördüğümüz de ona bakışımızı değiştiriyor.
Renk tek başına yaşamaz
Bir renk kartelasından tek bir kare seçtiğimizi düşünelim.
Turuncu.
Şimdi aynı turuncuyu beyazın yanına koyalım. Sonra kahverenginin. Ardından pembenin. Turuncunun fiziksel değeri değişmese bile bizim onu algılama biçimimiz değişir. Beyazın yanında daha canlı, kahverengiyle daha sıcak ve topraksı, pembeyle birlikte daha beklenmedik görünebilir. Renk ilişkisel bir görsel deneyimdir.
Sanatçılar bunu yüzyıllardır kullanıyor. Bir rengin etkisini yalnızca kendi tonu değil, çevresindeki renkler, kapladığı alan, ışık ve kompozisyon içindeki yeri de belirliyor. Bu yüzden “Bu renk güzel mi?” sorusundan önce başka bir soru sormak gerekebilir:
Neyin yanında?
Güzel bulduğumuz renklerin de bir tarihi vardır
Bugün bir renge baktığımızda yalnızca pigment görmeyiz. Farkında olmasak da tarihin içinden bakarız. Bazı dönemler belirli renk ilişkilerini öne çıkarır. Bazı pigmentlerin pahalı ya da zor elde edilir olması onları ayrıcalıklı hale getirir. Teknolojik gelişmeler yeni boyaların üretilmesini sağlar. Moda, mimari, grafik tasarım ve gündelik eşyalar belirli renkleri bir dönemin görsel hafızasına yerleştirir.
Bu nedenle renklerin anlamları sabit değildir. Bir dönem gösterişli bulunan bir renk başka bir dönemde sıradanlaşabilir. Uzun süre geçmişle özdeşleştirilen bir ton yıllar sonra yeniden güncel hale gelebilir. 1970’lerle güçlü biçimde ilişkilendirdiğimiz yanık turuncular, hardallar, zeytin yeşilleri ve kahverengiler buna iyi bir örnektir.
Bugün aynı renkleri kullandığımızda 1970’lerin dünyasını aynen tekrar etmeyiz. Kesim değişmiştir. Malzeme değişmiştir. Oran değişmiştir. Yanına koyduğumuz renk değişmiştir.
Ve eski bir renk ilişkisi yeni bir görsel dilin parçası olabilir.
Peki kırmızı gerçekten tutkunun rengi midir?
Renk hakkında konuşurken kolayca bazı eşleştirmeler yaparız:
Kırmızı tutkudur.
Mavi huzurdur.
Sarı neşedir.
Siyah güçtür.
Fakat renklerin anlamı bu kadar kesin değildir.
Aynı kırmızı bir yerde aşkı, başka bir bağlamda iktidarı, tehlikeyi, kutsallığı, zenginliği ya da politik bir kimliği temsil edebilir.Üstelik rengin tonu bile anlamı değiştirir. Parlak bir kırmızıyla koyu bordo aynı deneyimi yaratmaz.
Rengin anlamı kültürden, dönemden, kullanım alanından ve diğer görsel unsurlardan etkilenir.
Bu nedenle sanat tarihinde rengi okumak, bir sözlükten “kırmızı = tutku” karşılığını bulmak değildir.
Rengin o görüntünün içinde ne yaptığını anlamaktır.
Hafızamız da renk seçer
Bir rengi neden sevdiğimizi her zaman açıklayamayız. Belki çocukluğumuzdaki bir odanın duvarındaydı. Belki çok sevdiğimiz bir giyside. Belki yıllar önce gördüğümüz bir filmde. Belki bir yaz akşamının ışığında. Renkler kişisel hafızanın içinde de birikir. Bu yüzden aynı yeşile bakan iki insan aynı şeyi görür ama aynı şeyi hissetmek zorunda değildir. Birisi için tanıdık ve güvenli olan ton, bir başkası için hiçbir özel anlam taşımayabilir.
Görsel tercih tam da burada kişiselleşmeye başlar.
Bazen rengi değil, kurduğu ilişkiyi severiz
Bir kıyafete bakıp “Bu renkleri çok sevdim” dediğimizde belki aslında tek tek renkleri değil, aralarındaki ilişkiyi seviyoruzdur.
Koyu lacivertin yanında küçük bir turuncu.
Krem zeminde bordo.
Zeytin yeşiliyle soluk pembe.
Baştan aşağı nötr renklerin içinde tek bir parlak sarı.
Bunların her biri başka bir görsel düzen kurar.
Biri uyum arar.
Biri karşıtlık.
Biri sakinlik.
Biri dikkati tek bir noktaya çeker.
Dolayısıyla renk seçimi yalnızca “hangi renk?” sorusu değildir.
Ne kadar? Nerede? Neyle birlikte?
sorularıdır.
Renk zevkimiz değişebilir mi?
Elbette.
Çünkü biz değişiriz.
Gördüğümüz görüntüler çoğalır. Yeni mekânlarla, sanat eserleriyle, giysilerle ve tasarımlarla karşılaşırız. Daha önce yan yana düşünmediğimiz renkleri birlikte görürüz. Ve bazen yıllarca “asla kullanmam” dediğimiz bir renk birden ilgimizi çekmeye başlar. Belki renk değişmemiştir.
Biz ona bakmayı öğrenmişizdir.
Bu yüzden görsel zevk, tamamlanmış ve değişmez bir özellik olmak zorunda değildir. Bakış geliştikçe tercih de dönüşebilir.
Bir dahaki sefere bir rengi sevdiğinde…
Sadece “Bu rengi seviyorum” deme.
Bir an dur.
Rengin kendisine bak.
Sonra çevresine.
Yanında hangi renk var?
Işık nasıl?
Mat mı, parlak mı?
Küçük bir ayrıntı mı, geniş bir yüzey mi?
Sana geçmişten bir şey hatırlatıyor mu?
Ve en önemlisi:
Aynı rengi başka bir yerde görseydin yine sever miydin?
Belki o zaman sevdiğimiz şeyin yalnızca bir renk olmadığını fark ederiz. Bir ilişkiyi, bir zamanı, bir hatırayı ya da belirli bir görsel düzeni seviyor olabiliriz. Çünkü renk yalnızca gördüğümüz bir şey değildir.
Renk, görme biçimimizin parçalarından biridir.
AVANZADEM — Sanat Seni Yakalar.
KEŞFET
Yorumlar